Cumhuriyetin Enleri

Geçmişe yolculuk başlıyor...

Yükleniyor
1920
1923
1930
1940
1950
1960
1970
1980
1990
2000
2010
2020

Şapka Kanunu

Kültürel 25 Kasım 1925
Şapka Kanunu
Şapka Kanunu, 25 Kasım 1925'te kabul edilen ve kamu görevlilerine şapka giyme zorunluluğu getiren düzenlemedir. 671 sayılı “Şapka İktisası Hakkında Kanun” ile TBMM üyeleri ve devlet memurlarının şapka giymesi zorunlu tutulmuş, halkın da buna aykırı alışkanlıkları sürdürmesi yasaklanmıştır. Kanun, 28 Kasım 1925'te Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 1982 Anayasası'nın 174. maddesi kapsamında inkılap kanunları arasında yer alır.

Kanundan önce, 1925 yılı boyunca çeşitli kurumlarda başlık değişiklikleri başlamıştı. Ankara'daki birlikler, jandarma ve deniz kuvvetleri “güneşlikli başlık” kullanmaya başlamış; adliye personeli yeni kıyafetler giymiştir. İstanbul Galata bekçileri ve bazı okullar da yeni başlık uygulamasına geçen ilk gruplar arasında yer almıştır.

Süreçte önemli bir dönüm noktası, Mustafa Kemal Atatürk'ün 1925 yazında Kastamonu ve İnebolu gezisidir. 24 Ağustos 1925'te Kastamonu'da şapka ile halkın karşısına çıkmış, ertesi gün İnebolu'da yaptığı ve “Şapka Nutku” olarak bilinen konuşmasında kıyafet değişimini savunmuştur. 2 Eylül 1925'te çıkarılan Bakanlar Kurulu kararnamesiyle memurlara şapka giyme zorunluluğu getirilmiş, din adamları dışındaki kişilerin cübbe ve sarık giymesi yasaklanmıştır.

Kanun teklifi 16 Ekim 1925'te meclise sunulmuş, 25 Kasım'da yapılan oylamada büyük çoğunlukla kabul edilmiştir. Mecliste, kıyafetin kanunla düzenlenip düzenlenemeyeceği ve düzenlemenin anayasal boyutu üzerine sert tartışmalar yaşanmıştır.

Yasanın kabulü bazı illerde protestolara yol açmış; Erzurum, Kayseri, Sivas, Rize ve Maraş'ta olaylar çıkmış, sıkıyönetim ilan edilen yerler olmuştur. İstiklal Mahkemeleri'nde yargılamalar yapılmış ve idam cezaları verilmiştir.

Şapka Kanunu, kıyafet değişiminin ötesinde, dinî sembollerle özdeşleşmiş geleneksel başlıkların yerine Batı tarzı başlığın benimsenmesini hedefleyen bir modernleşme adımı olarak değerlendirilmiştir. Cumhuriyet'in laikleşme ve toplumsal dönüşüm sürecinin sembolik düzenlemelerinden biri kabul edilir.

Tarih Bültenimize Abone Olun

Her hafta en ilginç tarihî olaylar, figürler ve daha fazlası için bültenimize kaydolun.