1974 yılında Türkiye, Kıbrıs'ta yaşanan darbe ve toplumlar arası çatışmaların ardından askerî müdahalede bulunmuştur. 15 Temmuz 1974'te Yunanistan'daki askerî cunta destekli darbe ile Cumhurbaşkanı Makarios devrilmiş, adada Enosis (Yunanistan'a bağlanma) yönünde adımlar atılmıştır. Türkiye, 1960 tarihli Zürih ve Londra Antlaşması'nın garantörlük hükümlerine dayanarak 20 Temmuz 1974'te askerî harekât başlatmıştır. Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından yürütülen operasyonun kod adı Atilla Harekâtı olup Türkiye ve Kuzey Kıbrıs'ta “Kıbrıs Barış Harekâtı” olarak anılmaktadır.

Harekât iki aşamada gerçekleşmiştir. 20 Temmuz'da başlayan ilk aşamada Girne kıyılarına çıkarma yapılmış ve Lefkoşa hattına ulaşılmıştır. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 353 sayılı kararıyla ateşkes çağrısı yapılmış, ancak görüşmelerden sonuç alınamaması üzerine 14 Ağustos'ta ikinci aşama başlatılmıştır. İkinci harekât sonucunda adanın yaklaşık %37'si Türk kontrolüne geçmiştir. Bu süreçte iki toplum arasında büyük nüfus hareketleri yaşanmış; on binlerce Kıbrıslı Türk ve Rum yer değiştirmek zorunda kalmıştır.

Türkiye, müdahalenin Kıbrıs Türk toplumunun güvenliğini sağlamak amacıyla ve uluslararası antlaşmalardan doğan garantörlük hakkı çerçevesinde yapıldığını savunmaktadır. Buna karşılık Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi kararlarında harekât “işgal” olarak nitelendirilmiştir. Konu, ilerleyen yıllarda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve uluslararası hukuk tartışmalarıyla gündemde kalmıştır.

Harekât sonrasında 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti, 1983'te ise Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilan edilmiştir. 1974 müdahalesi, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin dış politika ve ask

Türkiye'nin NATO ile ilişkileri, Kore Savaşı'na asker göndermesinin ardından 1952 yılında ittifaka resmen üye olmasıyla başlamıştır. Türkiye, Soğuk Savaş boyunca NATO'nun güneydoğu kanadında kritik bir konumda yer almış; Karadeniz, Balkanlar, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz ekseninde stratejik rol üstlenmiştir.

Genel Katkılar

Türkiye, NATO faaliyetlerine askerî ve lojistik katkı sağlayan önde gelen üyelerden biridir. Başlıca katkıları şunlardır:

Ege Denizi'nde düzensiz göçün önlenmesine yönelik keşif, gözetleme ve denetim faaliyetleri

Irak'ta askerî eğitim ve danışmanlık desteği, kuvvet koruma timi konuşlandırılması

IŞİD ile mücadele kapsamında NATO uçaklarına yakıt ikmali

Doğu Avrupa tedbirleri çerçevesinde icra edilen uçuşlara lojistik destek

Konya Hava Üssü'nün NATO görevleri için tahsisi

NATO Daimî Deniz Güçleri ve Mayın Karşı Tedbir Güçlerine sürekli katılım

Körfez Savaşı (1991)

Gulf War sırasında Türkiye fiilen savaşa katılmamış; ancak Irak'ın Kuveyt'i işgali sonrası NATO'dan savunma desteği talep etmiştir. Türkiye'nin güneydoğusuna erken uyarı uçakları ve hava savunma sistemleri konuşlandırılmıştır. Ayrıca “Çekiç Güç” unsurları Türkiye'de konuşlanmıştır. Türkiye bu süreçte caydırıcılık ve lojistik destek rolü üstlenmiştir.

Bosna-Hersek Müdahalesi (1992–1995)

Bosnian War sürecinde Türkiye, NATO operasyonlarına destek vermiştir. Uçuşa yasak bölge uygulamasına katkı sağlanmış; Bosna ordusuna eğitim desteği verilmiştir. 1994 yılında Zenica'ya yaklaşık 1500 asker gönderilmiş ve ateşkes gözlem faaliyetlerine katılım sağlanmıştır. Türkiye diplomatik alanda da aktif rol üstlenmiştir.

Kosova Müdahalesi (1999)

Kosovo War sırasında Türkiye, NATO hava harekâtına katılmış; Türk uçakları denetim ve operasyon uçuşları gerçekleştirmiştir. Türkiye, savaş sonrası kurulan KFOR Barış Gücü içinde yer almıştır. Kosova'nın bağımsızlığını tanıyan ilk ülkelerden biri olmuştur.

Afganistan Savaşı (2001–2021)

War in Afghanistan kapsamında Türkiye, NATO'nun Kararlı Destek Misyonu'na asker göndermiştir. 600 civarında personel ile görev yapılmış; Türkiye çerçeve ülke rolü üstlenmiştir. 2020 yılına kadar Hamid Karzai Uluslararası Havalimanı'nın güvenliği ve işletilmesinde sorumluluk almıştır.

İstanbul İş Birliği Girişimi (2004)

Istanbul Cooperation Initiative, NATO'nun Akdeniz Diyaloğu ve Orta Doğu açılımı kapsamında 2004 yılında İstanbul'da başlatılmıştır. Amaç, Körfez ülkeleri başta olmak üzere NATO dışı devletlerle güvenlik iş birliğini geliştirmektir. Türkiye, coğrafi ve siyasi konumu nedeniyle bu girişimde önemli bir rol oynamıştır.

Türkiye'nin NATO'dan Destek Talepleri

Türkiye, Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 4. maddesine dayanarak dört kez istişare talebinde bulunmuştur. Bu madde, bir üyenin güvenliğinin tehdit altında olduğunu düşündüğünde müttefiklerle görüşme yapmasını sağlar. Özellikle Suriye krizi ve sınır güvenliği konularında bu mekanizma işletilmiştir.

Türkiye–NATO ilişkileri, askerî ittifakın ötesinde stratejik konum, bölgesel güvenlik dengeleri ve karşılıklı savunma yükümlülükleri çerçevesinde şekillenmeye devam etmektedir. Türkiye, ittifakın güney kanadında caydırıcılık ve operasyonel katkı bakımından temel aktörlerden biri olmayı sürdürmektedir.

Zafer Bayramı, 30 Ağustos 1922'de Dumlupınar'da Atatürk'ün başkomutanlığında zaferle sonuçlanan Büyük Taarruz'u anmak amacıyla Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde her yıl 30 Ağustos günü kutlanan resmî ve ulusal bayramdır. Büyük Taarruz, Başkomutanlık Meydan Muharebesi adıyla da anılır. Bu zaferin ardından Yunan orduları İzmir'e kadar takip edilmiş, 9 Eylül 1922'de İzmir'in kurtarılmasıyla Anadolu'daki işgal fiilen sona ermiştir. İşgal birliklerinin ülkeyi tamamen terk etmesi daha sonra gerçekleşmiş olsa da 30 Ağustos, sembolik olarak vatan topraklarının kesin biçimde geri alındığı günü temsil eder.

Büyük Taarruz, Kurtuluş Savaşı'nın son ve belirleyici askerî harekâtıdır. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 20 Temmuz 1922'de Mustafa Kemal Paşa'ya dördüncü kez Başkomutanlık yetkisi vermiştir. Hazırlıkları gizlilik içinde yürütülen taarruz, 26 Ağustos 1922 gecesi Afyon Kocatepe'de başlamış; düşman kuvvetleri Dumlupınar'da kuşatılarak imha edilmiştir. 30 Ağustos 1922'de kazanılan bu kesin zafer, savaşın askerî safhasını sona erdirmiştir.

30 Ağustos ilk kez 1924 yılında Dumlupınar'ın Çal Köyü yakınlarında, Cumhurbaşkanı Atatürk'ün katıldığı bir törenle “Başkumandan Zaferi” adıyla kutlanmıştır. 1926 yılında kabul edilen kanunla bayramın adı “Zafer Bayramı” olarak belirlenmiş ve her yıl kara, deniz ve hava kuvvetleri tarafından kutlanması kararlaştırılmıştır. Aynı yıl yayımlanan genelge ile törenlerin usul ve esasları düzenlenmiştir.

1960'lı yıllardan itibaren kutlamalar daha kapsamlı bir nitelik kazanmıştır. 30 Ağustos, Türkiye'de askerî okulların mezuniyet törenlerinin yapıldığı gün olmuş; subay ve astsubayların rütbe terfileri de bu tarihte yürürlüğe girmiştir. Uzun yıllar Genelkurmay Başkanı'nın tebrikleri kabul ettiği bir bayram olarak kutlanan Zafer Bayramı, 2011 yılından itibaren Cumhurbaşkanı'nın Başkomutan sıfatıyla ev sahipliği yaptığı bir devlet töreni niteliği kazanmıştır.

Zafer Bayramı Türkiye'de resmî tatildir. Törenler sabah saat 07.00'de başlar ve gece 24.00'e kadar sürer. Ankara'da Cumhurbaşkanı Anıtkabir'i ziyaret ederek çelenk koyar; cumhurbaşkanlığında tebrikler kabul edilir ve resepsiyon verilir. Başkentte saat 12.00'de 21 pare top atışı yapılır. Diğer illerde Atatürk anıtlarına çelenk konur, İstiklal Marşı eşliğinde bayrak göndere çekilir ve resmî geçit törenleri düzenlenir.

Zafer Bayramı, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini ve askerî başarısını simgeleyen; Cumhuriyet'in kuruluş sürecini tamamlayan en önemli tarihî dönüm noktalarından birini temsil eden ulusal bir bayramdır.