1974 yılında Türkiye, Kıbrıs'ta yaşanan darbe ve toplumlar arası çatışmaların ardından askerî müdahalede bulunmuştur. 15 Temmuz 1974'te Yunanistan'daki askerî cunta destekli darbe ile Cumhurbaşkanı Makarios devrilmiş, adada Enosis (Yunanistan'a bağlanma) yönünde adımlar atılmıştır. Türkiye, 1960 tarihli Zürih ve Londra Antlaşması'nın garantörlük hükümlerine dayanarak 20 Temmuz 1974'te askerî harekât başlatmıştır. Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından yürütülen operasyonun kod adı Atilla Harekâtı olup Türkiye ve Kuzey Kıbrıs'ta “Kıbrıs Barış Harekâtı” olarak anılmaktadır.

Harekât iki aşamada gerçekleşmiştir. 20 Temmuz'da başlayan ilk aşamada Girne kıyılarına çıkarma yapılmış ve Lefkoşa hattına ulaşılmıştır. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 353 sayılı kararıyla ateşkes çağrısı yapılmış, ancak görüşmelerden sonuç alınamaması üzerine 14 Ağustos'ta ikinci aşama başlatılmıştır. İkinci harekât sonucunda adanın yaklaşık %37'si Türk kontrolüne geçmiştir. Bu süreçte iki toplum arasında büyük nüfus hareketleri yaşanmış; on binlerce Kıbrıslı Türk ve Rum yer değiştirmek zorunda kalmıştır.

Türkiye, müdahalenin Kıbrıs Türk toplumunun güvenliğini sağlamak amacıyla ve uluslararası antlaşmalardan doğan garantörlük hakkı çerçevesinde yapıldığını savunmaktadır. Buna karşılık Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi kararlarında harekât “işgal” olarak nitelendirilmiştir. Konu, ilerleyen yıllarda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ve uluslararası hukuk tartışmalarıyla gündemde kalmıştır.

Harekât sonrasında 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti, 1983'te ise Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilan edilmiştir. 1974 müdahalesi, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin dış politika ve ask

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), Türkiye'de bilim ve teknolojiyi teşvik etmek, yönlendirmek ve popülerleştirmek amacıyla 24 Temmuz 1963 tarihinde kurulmuştur. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın ilgili kuruluşu olup özel hukuk hükümlerine tabidir. Kurum, Türkiye'nin planlı kalkınma dönemine geçiş sürecinde bilim politikalarına rehberlik etmek ve hükûmete danışmanlık yapmak amacıyla oluşturulmuştur.

Kuruluşunda “Türkiye Bilim Teknik ve Araştırma Kurumu” adıyla faaliyet göstermiş, daha sonra “Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu” adını almış, 2005 yılında yapılan değişiklikle bugünkü ismine kavuşmuştur. 1993 yılından itibaren popüler bilim kitapları yayımlamaya başlamış; bilimsel yayıncılık ve toplumda bilim kültürünün yaygınlaştırılması alanında önemli çalışmalar yürütmüştür.

TÜBİTAK'ın temel amacı; müspet bilimlerde araştırma ve geliştirme faaliyetlerini ülke kalkınma hedefleri doğrultusunda desteklemek, koordine etmek ve bilimsel bilgiye erişimi artırmaktır. Üniversiteler, kamu kurumları ve özel sektörle iş birliği içinde Ar-Ge projelerine mali destek sağlamakta; genç araştırmacıları burs ve teşvik programlarıyla desteklemektedir.

Kurum bünyesinde Araştırma Destek Programları Başkanlığı (ARDEB), Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı (BİDEB), Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB) ve Bilim ve Toplum Daire Başkanlığı gibi birimler bulunmaktadır. Ayrıca Marmara Araştırma Merkezi (MAM), Bilişim ve Bilgi Güvenliği İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi (BİLGEM), Savunma Sanayii Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü (SAGE), Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (UZAY), Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) ve Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi (ULAKBİM) gibi araştırma merkezleriyle faaliyet göstermektedir.

ARDEB aracılığıyla temel bilimler, mühendislik, sağlık bilimleri, sosyal ve beşerî bilimler ile yer ve deniz bilimleri alanlarında projeler desteklenmektedir. Lisansüstü Öğrenci Destek Programı (LÖDEP) kapsamında yüksek lisans ve doktora öğrencilerine burs ve araştırma desteği sağlanmaktadır.

TÜBİTAK aynı zamanda Bilim ve Teknik, Bilim Çocuk, Meraklı Minik ve Bilim Genç dergilerini yayımlamakta; 1000'i aşkın popüler bilim kitabını okuyucuyla buluşturmuştur. Bunun yanında çeşitli hakemli bilimsel dergiler yayımlayarak akademik üretime katkı sunmaktadır.

Kurum; TÜBİTAK Bilim Ödülü, Hizmet Ödülü, Teşvik Ödülü ve yurt dışında yaşayan Türk bilim insanlarına verilen Özel Ödül gibi prestijli ödüllerle bilim insanlarını onurlandırmaktadır.

TÜBİTAK, kuruluşundan günümüze kadar Türkiye'nin bilimsel altyapısının güçlendirilmesinde, araştırma kültürünün yaygınlaştırılmasında ve teknolojik gelişimin desteklenmesinde merkezi bir rol üstlenmiştir.

Türkiye'nin NATO ile ilişkileri, Kore Savaşı'na asker göndermesinin ardından 1952 yılında ittifaka resmen üye olmasıyla başlamıştır. Türkiye, Soğuk Savaş boyunca NATO'nun güneydoğu kanadında kritik bir konumda yer almış; Karadeniz, Balkanlar, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz ekseninde stratejik rol üstlenmiştir.

Genel Katkılar

Türkiye, NATO faaliyetlerine askerî ve lojistik katkı sağlayan önde gelen üyelerden biridir. Başlıca katkıları şunlardır:

Ege Denizi'nde düzensiz göçün önlenmesine yönelik keşif, gözetleme ve denetim faaliyetleri

Irak'ta askerî eğitim ve danışmanlık desteği, kuvvet koruma timi konuşlandırılması

IŞİD ile mücadele kapsamında NATO uçaklarına yakıt ikmali

Doğu Avrupa tedbirleri çerçevesinde icra edilen uçuşlara lojistik destek

Konya Hava Üssü'nün NATO görevleri için tahsisi

NATO Daimî Deniz Güçleri ve Mayın Karşı Tedbir Güçlerine sürekli katılım

Körfez Savaşı (1991)

Gulf War sırasında Türkiye fiilen savaşa katılmamış; ancak Irak'ın Kuveyt'i işgali sonrası NATO'dan savunma desteği talep etmiştir. Türkiye'nin güneydoğusuna erken uyarı uçakları ve hava savunma sistemleri konuşlandırılmıştır. Ayrıca “Çekiç Güç” unsurları Türkiye'de konuşlanmıştır. Türkiye bu süreçte caydırıcılık ve lojistik destek rolü üstlenmiştir.

Bosna-Hersek Müdahalesi (1992–1995)

Bosnian War sürecinde Türkiye, NATO operasyonlarına destek vermiştir. Uçuşa yasak bölge uygulamasına katkı sağlanmış; Bosna ordusuna eğitim desteği verilmiştir. 1994 yılında Zenica'ya yaklaşık 1500 asker gönderilmiş ve ateşkes gözlem faaliyetlerine katılım sağlanmıştır. Türkiye diplomatik alanda da aktif rol üstlenmiştir.

Kosova Müdahalesi (1999)

Kosovo War sırasında Türkiye, NATO hava harekâtına katılmış; Türk uçakları denetim ve operasyon uçuşları gerçekleştirmiştir. Türkiye, savaş sonrası kurulan KFOR Barış Gücü içinde yer almıştır. Kosova'nın bağımsızlığını tanıyan ilk ülkelerden biri olmuştur.

Afganistan Savaşı (2001–2021)

War in Afghanistan kapsamında Türkiye, NATO'nun Kararlı Destek Misyonu'na asker göndermiştir. 600 civarında personel ile görev yapılmış; Türkiye çerçeve ülke rolü üstlenmiştir. 2020 yılına kadar Hamid Karzai Uluslararası Havalimanı'nın güvenliği ve işletilmesinde sorumluluk almıştır.

İstanbul İş Birliği Girişimi (2004)

Istanbul Cooperation Initiative, NATO'nun Akdeniz Diyaloğu ve Orta Doğu açılımı kapsamında 2004 yılında İstanbul'da başlatılmıştır. Amaç, Körfez ülkeleri başta olmak üzere NATO dışı devletlerle güvenlik iş birliğini geliştirmektir. Türkiye, coğrafi ve siyasi konumu nedeniyle bu girişimde önemli bir rol oynamıştır.

Türkiye'nin NATO'dan Destek Talepleri

Türkiye, Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 4. maddesine dayanarak dört kez istişare talebinde bulunmuştur. Bu madde, bir üyenin güvenliğinin tehdit altında olduğunu düşündüğünde müttefiklerle görüşme yapmasını sağlar. Özellikle Suriye krizi ve sınır güvenliği konularında bu mekanizma işletilmiştir.

Türkiye–NATO ilişkileri, askerî ittifakın ötesinde stratejik konum, bölgesel güvenlik dengeleri ve karşılıklı savunma yükümlülükleri çerçevesinde şekillenmeye devam etmektedir. Türkiye, ittifakın güney kanadında caydırıcılık ve operasyonel katkı bakımından temel aktörlerden biri olmayı sürdürmektedir.

1939 Erzincan Depremi, 27 Aralık 1939 gecesi saat 01.57'de meydana gelmiş, merkez üssü Erzincan olan 7,9 Ms büyüklüğünde bir depremdir. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) büyüklüğü 7,8 Mw (±0,4) olarak kaydetmiştir. Mercalli şiddet ölçeğine göre en yüksek seviye olan XII (Afetsel) derecesine ulaşmıştır. Deprem 52 saniye sürmüş, resmî kayıtlara göre 32.968 kişi hayatını kaybetmiş, 100 binden fazla kişi yaralanmıştır. Yaklaşık 116.720 bina tamamen yıkılmıştır. Çetin kış koşulları, -30 °C'ye varan soğuk, ulaşım zorlukları ve yetersiz imkânlar can kaybını artırmıştır.

Deprem, Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde gerçekleşmiştir. Yaklaşık 400 km uzunluğunda bir kırılma meydana gelmiş; Erzincan'dan Kelkit Vadisi üzerinden Niksar'a kadar uzanan yaklaşık 350 km'lik bir fay segmenti etkilenmiştir. Maksimum yatay atım 10,5 metreye ulaşmış, yüzey yer değiştirmesi ortalama 2,3 ila 8,8 metre arasında ölçülmüştür. Karadeniz kıyılarında 0,53 metre yüksekliğinde tsunami gözlemlenmiştir.

Bu deprem, 1939–1999 yılları arasında Kuzey Anadolu Fayı boyunca batıya doğru ilerleyen büyük depremler zincirinin ilk halkası kabul edilir. Büyüklüğü bakımından, 1668 Kuzey Anadolu Depremi'nden sonra Anadolu'da kaydedilen en büyük depremler arasında yer alır ve 2023 Kahramanmaraş depremleriyle birlikte en yıkıcı olaylardan biri olarak değerlendirilir. Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en fazla can kaybına yol açan ikinci depremidir.

Yıkımın boyutu nedeniyle Erzincan şehir merkezi tamamen terk edilmiş, yerleşim alanı daha kuzeyde yeniden kurulmuştur. Depremin ardından Türkiye'de ilk kapsamlı deprem yönetmeliklerinin hazırlanması süreci hızlanmış, yapı güvenliği konusunda yeni düzenlemeler yürürlüğe girmiştir.

1939 Erzincan Depremi, hem can kaybı hem de jeolojik etkileri bakımından Türkiye'nin modern tarihindeki en kritik doğal afetlerden biri olarak kayıtlara geçmiştir.

Türkiye, olimpiyat tarihindeki ilk altın madalyasını 1936 yılında Berlin'de düzenlenen Olimpiyat Oyunları'nda kazanmıştır. 1936 Berlin Olimpiyatları, modern olimpiyatların en dikkat çeken organizasyonlarından biri olmuş ve Türkiye açısından tarihî bir başarıya sahne olmuştur.

Türk güreşçi Yaşar Erkan, grekoromen stil 61 kiloda şampiyon olarak Türkiye'ye olimpiyatlardaki ilk altın madalyasını kazandırmıştır. Bu başarı, Türk spor tarihinde bir dönüm noktası kabul edilir. Yaşar Erkan'ın kazandığı altın madalya, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası spor arenasındaki ilk en büyük başarısı olmuştur.

Aynı olimpiyatlarda Türk güreşçi Ahmet Kireççi de serbest stilde bronz madalya kazanmıştır. Böylece Türkiye, Berlin 1936'da güreş branşında iki madalya elde ederek dikkat çekmiştir.

Yaşar Erkan'ın kazandığı bu altın madalya, Türkiye'de güreş sporunun gelişimini hızlandırmış ve ilerleyen yıllarda olimpiyatlarda kazanılacak pek çok başarının önünü açmıştır. Bu zafer, Cumhuriyet döneminin spor alanındaki ilk büyük uluslararası başarısı olarak tarihe geçmiştir.

Cumhuriyet döneminde kadınlara siyasal hakların tanınması, toplumsal dönüşümün en önemli adımlarından biri olmuştur.

Belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı, 3 Nisan 1930'da Belediye Kanunu'nun kabul edilmesiyle tanınmıştır. Kadınlar bu hakkı ilk kez 1930 yılında yapılan belediye seçimlerinde kullanmışlardır. İzmir ve İstanbul başta olmak üzere çeşitli şehirlerde kadın adaylar belediye meclislerine girmiştir. Artvin'in Yusufeli ilçesine bağlı Kılıçkaya beldesinde belediye başkanı seçilen Sadiye Hanım, Türkiye'nin ilk kadın belde belediye başkanı olmuştur. Türkiye'nin ilk kadın il belediye başkanı ise 1950 yılında Mersin'de seçilen Müfide İlhan'dır.

Köy muhtarı seçme ve seçilme hakkı, 26 Ekim 1933 tarihli Köy Kanunu değişikliği ile tanınmıştır. Aydın'ın Çine ilçesine bağlı Demirdere köyünde seçimi kazanan Gül Esin, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kadın muhtarı olmuştur.

Milletvekili seçme ve seçilme hakkı ise 5 Aralık 1934'te anayasa değişikliğiyle kabul edilmiştir. Yapılan düzenleme ile kadınlara 22 yaşında seçme, 30 yaşında seçilme hakkı tanınmıştır. 8 Şubat 1935 tarihinde yapılan genel seçimlerde 17 kadın milletvekili Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girmiş, 1936'daki ara seçimle bu sayı 18'e yükselmiştir.

Bu düzenlemeler, Türkiye'yi birçok Avrupa ülkesinden önce kadınlara siyasal hak tanıyan ülkeler arasına sokmuş; Cumhuriyet'in çağdaşlaşma hedefinin önemli bir göstergesi olmuştur.

Şapka Kanunu, 25 Kasım 1925'te kabul edilen ve kamu görevlilerine şapka giyme zorunluluğu getiren düzenlemedir. 671 sayılı “Şapka İktisası Hakkında Kanun” ile TBMM üyeleri ve devlet memurlarının şapka giymesi zorunlu tutulmuş, halkın da buna aykırı alışkanlıkları sürdürmesi yasaklanmıştır. Kanun, 28 Kasım 1925'te Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 1982 Anayasası'nın 174. maddesi kapsamında inkılap kanunları arasında yer alır.

Kanundan önce, 1925 yılı boyunca çeşitli kurumlarda başlık değişiklikleri başlamıştı. Ankara'daki birlikler, jandarma ve deniz kuvvetleri “güneşlikli başlık” kullanmaya başlamış; adliye personeli yeni kıyafetler giymiştir. İstanbul Galata bekçileri ve bazı okullar da yeni başlık uygulamasına geçen ilk gruplar arasında yer almıştır.

Süreçte önemli bir dönüm noktası, Mustafa Kemal Atatürk'ün 1925 yazında Kastamonu ve İnebolu gezisidir. 24 Ağustos 1925'te Kastamonu'da şapka ile halkın karşısına çıkmış, ertesi gün İnebolu'da yaptığı ve “Şapka Nutku” olarak bilinen konuşmasında kıyafet değişimini savunmuştur. 2 Eylül 1925'te çıkarılan Bakanlar Kurulu kararnamesiyle memurlara şapka giyme zorunluluğu getirilmiş, din adamları dışındaki kişilerin cübbe ve sarık giymesi yasaklanmıştır.

Kanun teklifi 16 Ekim 1925'te meclise sunulmuş, 25 Kasım'da yapılan oylamada büyük çoğunlukla kabul edilmiştir. Mecliste, kıyafetin kanunla düzenlenip düzenlenemeyeceği ve düzenlemenin anayasal boyutu üzerine sert tartışmalar yaşanmıştır.

Yasanın kabulü bazı illerde protestolara yol açmış; Erzurum, Kayseri, Sivas, Rize ve Maraş'ta olaylar çıkmış, sıkıyönetim ilan edilen yerler olmuştur. İstiklal Mahkemeleri'nde yargılamalar yapılmış ve idam cezaları verilmiştir.

Şapka Kanunu, kıyafet değişiminin ötesinde, dinî sembollerle özdeşleşmiş geleneksel başlıkların yerine Batı tarzı başlığın benimsenmesini hedefleyen bir modernleşme adımı olarak değerlendirilmiştir. Cumhuriyet'in laikleşme ve toplumsal dönüşüm sürecinin sembolik düzenlemelerinden biri kabul edilir.

1924 yılında kurulan Türkiye İş Bankası, Cumhuriyet döneminin ilk ulusal bankasıdır. Mustafa Kemal Atatürk, Temmuz 1924'te Bakanlar Kurulu'nda yaptığı konuşmada, halkın güven ve itimadına dayanan modern ve milli bir bankanın kurulmasının gerekliliğini vurgulamıştır. Banka, İzmir İktisat Kongresi'nde alınan “büyük sermayeli milli bir banka kurulması” kararı doğrultusunda hayata geçirilmiştir.

26 Ağustos 1924'te Ankara'da 1 milyon lira sermaye ile kurulan banka, 250.000 lirası ödenmiş sermaye ve küçük bir kadro ile faaliyete başlamıştır. Kuruluş sürecine Atatürk'ün yanı sıra, aralarında Celal Bayar'ın da bulunduğu isimler öncülük etmiştir. Bankanın ilk genel müdürü Celal Bayar olmuştur.

Kuruluşundan kısa süre sonra İstanbul (1924), İzmir ve Bursa (1925) şubeleri açılmıştır. 1927'de İtibar-ı Milli Bankası ile birleşerek sermayesini 4 milyon liraya çıkarmıştır. Sadece bankacılık alanında değil; şeker, cam, dokuma, maden, liman ve kömür işletmeleri gibi birçok sektörde yatırımlara girerek Türkiye'nin sanayileşme sürecine katkı sağlamıştır.

1932'de Hamburg ve İskenderiye şubelerinin açılmasıyla yurt dışında şube açan ilk Türk bankası olmuştur. 1982'de Türkiye'ye ilk ATM'leri getirmiş, 1997'de internet şubesini hizmete açarak dijital bankacılıkta öncü adımlar atmıştır.

Türkiye İş Bankası, küçük tasarrufları ekonomiye kazandırma amacıyla kurulmuş; Cumhuriyet'in ekonomik bağımsızlık vizyonunun temel kurumlarından biri olmuştur.

Cumhuriyetin ilanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 29 Ekim 1923 tarihli oturumunda kabul edilen anayasa değişikliği ile Türk devletinin yönetim şeklinin cumhuriyet olarak belirlenmesidir. Teklif, Ankara Milletvekili Mustafa Kemal tarafından hazırlanmış ve mecliste kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. Bu gelişme, yalnızca bir yönetim biçimi değişikliği değil; egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunun anayasal güvence altına alınması anlamına gelmiştir.

29 Teşrinievvel 1339 tarih ve 364 sayılı kanun ile 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu'nun bazı maddeleri değiştirilmiştir. Birinci madde şu şekilde düzenlenmiştir: “Hâkimiyet, bilâkaydü şart Milletindir. İdare usûlü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir. Türkiye Devletinin şekl-i Hükûmeti, Cumhuriyettir.” Yapılan değişikliklerle cumhurbaşkanlığı makamı oluşturulmuş, cumhurbaşkanının TBMM tarafından kendi üyeleri arasından seçilmesi kabul edilmiş ve hükümetin kuruluş usulü yeniden düzenlenmiştir. Böylece meclis hükümeti sisteminden parlamenter sisteme geçilmiştir.

Cumhuriyetin ilanının arka planı Osmanlı Devleti'nin son dönemine uzanmaktadır. Osmanlı Devleti 1876 yılına kadar mutlak monarşi ile yönetilmiş, 1876–1878 ve 1908–1918 yılları arasında ise meşrutiyet rejimi uygulanmıştır. I. Dünya Savaşı'nın ardından başlatılan Millî Mücadele sürecinde, yönetimde millet iradesinin esas alınacağı açıkça ortaya konmuştur. 23 Nisan 1920'de Ankara'da Büyük Millet Meclisi açılmış, 20 Ocak 1921'de kabul edilen Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu ile egemenliğin millete ait olduğu ilan edilmiştir. 1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılmasıyla monarşik yapı tamamen sona ermiştir.

1923 yılı sonbaharında hükümet sistemi içinde yaşanan bunalımlar, yeni bir düzenlemeyi zorunlu hâle getirmiştir. Meclis hükümeti sisteminde bakanların tek tek meclis tarafından seçilmesi yönetimde uyumsuzluklara yol açmaktaydı. 27 Ekim 1923'te İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası üzerine yeni bir hükümet kurulamamış ve siyasi bir kriz doğmuştur. 28 Ekim akşamı Çankaya'da yapılan toplantıda yönetim biçiminin cumhuriyet olarak ilan edilmesi kararlaştırılmıştır.

29 Ekim 1923 sabahı Halk Fırkası Grubu'nda görüşülen anayasa değişikliği teklifi kabul edilmiş, ardından meclis genel kurulunda yapılan oylama ile kanunlaşmıştır. Oylamanın ardından yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminde Ankara Milletvekili Gazi Mustafa Kemal oybirliği ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı seçilmiştir.

Cumhuriyetin ilanı, Atatürk Devrimleri'nin temelini oluşturan siyasal bir inkılap niteliğindedir. Bu adım, hukuk, eğitim, toplumsal yaşam ve devlet yönetimi alanlarında gerçekleştirilecek reformların önünü açmış; modern, laik ve ulusal bir devlet yapısının kurulmasını sağlamıştır.

Zafer Bayramı, 30 Ağustos 1922'de Dumlupınar'da Atatürk'ün başkomutanlığında zaferle sonuçlanan Büyük Taarruz'u anmak amacıyla Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde her yıl 30 Ağustos günü kutlanan resmî ve ulusal bayramdır. Büyük Taarruz, Başkomutanlık Meydan Muharebesi adıyla da anılır. Bu zaferin ardından Yunan orduları İzmir'e kadar takip edilmiş, 9 Eylül 1922'de İzmir'in kurtarılmasıyla Anadolu'daki işgal fiilen sona ermiştir. İşgal birliklerinin ülkeyi tamamen terk etmesi daha sonra gerçekleşmiş olsa da 30 Ağustos, sembolik olarak vatan topraklarının kesin biçimde geri alındığı günü temsil eder.

Büyük Taarruz, Kurtuluş Savaşı'nın son ve belirleyici askerî harekâtıdır. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 20 Temmuz 1922'de Mustafa Kemal Paşa'ya dördüncü kez Başkomutanlık yetkisi vermiştir. Hazırlıkları gizlilik içinde yürütülen taarruz, 26 Ağustos 1922 gecesi Afyon Kocatepe'de başlamış; düşman kuvvetleri Dumlupınar'da kuşatılarak imha edilmiştir. 30 Ağustos 1922'de kazanılan bu kesin zafer, savaşın askerî safhasını sona erdirmiştir.

30 Ağustos ilk kez 1924 yılında Dumlupınar'ın Çal Köyü yakınlarında, Cumhurbaşkanı Atatürk'ün katıldığı bir törenle “Başkumandan Zaferi” adıyla kutlanmıştır. 1926 yılında kabul edilen kanunla bayramın adı “Zafer Bayramı” olarak belirlenmiş ve her yıl kara, deniz ve hava kuvvetleri tarafından kutlanması kararlaştırılmıştır. Aynı yıl yayımlanan genelge ile törenlerin usul ve esasları düzenlenmiştir.

1960'lı yıllardan itibaren kutlamalar daha kapsamlı bir nitelik kazanmıştır. 30 Ağustos, Türkiye'de askerî okulların mezuniyet törenlerinin yapıldığı gün olmuş; subay ve astsubayların rütbe terfileri de bu tarihte yürürlüğe girmiştir. Uzun yıllar Genelkurmay Başkanı'nın tebrikleri kabul ettiği bir bayram olarak kutlanan Zafer Bayramı, 2011 yılından itibaren Cumhurbaşkanı'nın Başkomutan sıfatıyla ev sahipliği yaptığı bir devlet töreni niteliği kazanmıştır.

Zafer Bayramı Türkiye'de resmî tatildir. Törenler sabah saat 07.00'de başlar ve gece 24.00'e kadar sürer. Ankara'da Cumhurbaşkanı Anıtkabir'i ziyaret ederek çelenk koyar; cumhurbaşkanlığında tebrikler kabul edilir ve resepsiyon verilir. Başkentte saat 12.00'de 21 pare top atışı yapılır. Diğer illerde Atatürk anıtlarına çelenk konur, İstiklal Marşı eşliğinde bayrak göndere çekilir ve resmî geçit törenleri düzenlenir.

Zafer Bayramı, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini ve askerî başarısını simgeleyen; Cumhuriyet'in kuruluş sürecini tamamlayan en önemli tarihî dönüm noktalarından birini temsil eden ulusal bir bayramdır.